Klinze Aldtsjerk: ontstaan

In 1567 bewoonden Johannes van Heemstra en zijn vrouw Jantien Hendriksdr. het huis "oppe Clincke" te Oudkerk, ook wel "de Klinze" genoemd.  "Oppe Clincke" heeft twee betekenissen. In de eerste plaats: gelegen op (de top van) een zandrug of heuvel in veenachtig/moerassig gebied. Dat klopt in dit geval, want De Klinze staat op het hoogste punt van de zandrug waar Oudkerk op gebouwd is. De tweede betekenis is: de mooiste plek. Ook dat klopt in dit geval. Als je de bomen en jongere bebouwing zou weghalen, heeft De Klinze het mooiste uitzicht van (en over) de hele omgeving. "De Klinze" betekent eigenlijk "oud bouwsel" of "oud huis". Men mag echter aannemen dat een edelman niet in een oude bouwval woonde. Deze naam is dan ook een verwijzing naar een ouder huis of stins op deze al heel lang bewoonde plek.

Tussen 1680 en 1687 werd het oude "oppe Clincke" afgebroken en op dezelfde plaats verrees Aysma State in opdracht van Hessel van Aysma. Die was getrouwd met Hester van Loo, een dochter van Albert van Loo en Machteld van Aernsma, telg uit een rijke en machtige Leeuwarder regentenfamilie. Volgens overlevering leefde Hessel boven zijn stand en kon hij de rekening niet betalen, toen de state klaar was. In 1687 verkocht hij de state aan Jhr. Hobbe Baerdt van Sminia (geboren 1655), zoon van Jetze van Sminia en Maria Hobbesdr. van Baerdt. Hobbe voegde de naam van zijn moeder bij zijn eigen familienaam. Dat was een modeverschijnsel in die tijd. Hij komt voor in de 8e generatie van het geslacht Van Sminia. De vorige eigenaar, Hessel van Aysma, was een achterneef van Hobbe, zodat de state toch in de familie bleef toen Hessel de timmerman niet kon betalen.

Vermoedelijk heeft jonker Hobbe de state omgedoopt tot "De Klinze" naar het eerdere "oppe Clincke". 1820 Jhr. Arent Johannes van Sminia. Deze Arent was wèl getrouwd en wel met Clara Coehoorn van Scheltinga, dochter van Menno baron van Coehoorn van Scheltinga en Catharina Johanna van Eysinga. Zij lieten omstreeks 1821 het park aanleggen in Engelse landschapstijl door de in Friesland befaamde tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard, die o.a. ook de nog bestaande tuinen van Stania State en Vijversburg ontwierp.

bron: Stinsen in Friesland.

Huidige landschapsbeeld Klinze

bron: Militaire kaart 1854

Arent Johannes van Sminia erfde in 1820 de state van zijn oudoom. Onder zijn beheer werd de tuin in de landschappelijke stijl ingericht door Roodbaard. Hiervan is geen tekening bekend. Het bewijs dat de tuin door Roodbaard werd aangelegd, wordt onder andere geleverd door Eekhoff in 1875. Elementen van de formele aanleg zijn nog herkenbaar, zoals de oprijlaan. Het grachtenstelsel werd daarentegen wel vergraven. Ten noordwesten van de oprijlaan werd een lange slingerende vijverpartij aangelegd. De uitgegraven grond is hier gebruikt om reliëf te creëren. Langs de waterrand is een heuvel opgeworpen, waarop een koepel heeft gestaan. De waterpartij werd voorzien van twee bruggen. De grond die door de vergraving van het grachtenstelsel vrijkwam, werd ook gebruikt om een systeem van hoogteverschillen te creëren.

bron: Noordpeil 

Natuurbos voor de achterkant van de Klinze

Op maandag 28 oktober 2013 rond het middaguur, verandert de zware Zuid-Wester storm de achterkant van de Klinze bij Aldtsjerk in een natuurbos. Op zich voorspelbaar als de bomen allemaal ongeveer even oud (150 -200 jaar) zijn en de kans op herhaling is dus groot bij een volgende zware storm.

De kaalslag biedt nieuwe mogelijkheden voor de ontwikkeling van planten, bomen en bijbehorende fauna, bij een toegesneden beheer. Geen actief beheer dus meer, alleen het gebied toegankelijk houden. De voorkant van de Klinze blijven beheren als een Roodbaard landschapspark; de achterkant beheren als een natuurbos. Hierdoor ontstaat een hoge educatieve- en belevingswaarde voor het nageslacht.

Uit de oude kaarten (zie bron bovenstaande bronnen) blijkt dat het ontwerp van Roodbaard vooral betrekking had op de monumentale oprijlaan en een gracht om het landgoed. Latere aanpassingen na de periode Roodbaard hebben mede tot het huidige landschapsbeeld geleid.